Finski nacionalni identitet

Autorke teksta: Tijana Anić & Ana Ventola

 

U Finskoj živi 5,4 miliona stanovnika. Finsko društvo se smatra jednim od etnički najhomogenijih društava na svetu. Uzrok tome možda najviše leži u činjenici da finsko zakonodavstvo ne priznaje etničke, već samo jezičke manjine. Statistički najbrojnije manjine su svakako Finci koje govore švedski – 5,2% , zatim Finci koje govore laponski 0,04%, Finci koji govore ruski jezik 1,27%, Finci koje govore romskim jezicima i drugi. Status Finaca koji govore švedski jezik je vrlo specifičan budući da je Finska još od 1863. godine zvanično dvojezična zemlja, s tim što tek od 1902. godine, donošenjem prvog zakona o jeziku u Finskoj, ovi jezici postaju ravnopravni. Do tog trenutka švedski jezik je imao privilegovan status u svim sferama političkog i društvenog života Finske.

171348503 612x612

Finska je bila pod vladavinom švedske kraljevine od sredine XXII veka, pa sve do 1809. godine kada je prevlast preuzela Rusija. Tokom čitavog ovog perioda, a posebno u kasnijim epohama, švedski je bio jezik vladajuće elite. Pa čak i kad je nastupio period ruske dominacije, švedski je ostao jezik administracije, zakonodavstva i visokog obrazovanja. Finci koji govore švedski su postepeno tokom XIX veka formirali dve grupe u Finskoj: urbanu višu klasu koju su činile birokrate, bankari i preduzetnici i ruralnu grupu koji su činili zemljoradnici, ribari na južnim i zapadnim obalama. Tako je manje-više ostalo i danas. Najnaseljenije provincije su Osterboten (Osterbotten), Niland (Nyland), Oboland (Åboland) i Olandska ostrva (Åland öar) koja su gotovo isključivo naseljena Fincima koji govore švedski. Na severu, u području Ostrobotnije živi oko 100 000 Finaca koji govore švedski, na jugu i na olandskim ostrvima oko 190 000, dok se u ostalim gradovima naseljeno oko 175 000.   Najveći broj Finaca koji govore švedski ima glavni grad Helsinki (preko 40 000), zatim Esbo (18 000), Vasa (15 000), Korsholm (12 000) itd. Broj stanovnika koji govore švedski u stalnom je opadanju još od 17. veka, a to kretanje naročito je izraženo od početka XX veka. Uzroci ove negativne tendencije su višestruki: ekonomska migracija u bogatije evropske zemlje (prvenstveno u Švedsku) ili Ameriku, nizak natalitet kao i veliki procenat mešovitih brakova. Visoka stopa mešovitih brakova (oko 11,1% od ukupnog broja) ima za posledicu da deca kao svoj glavni jezik mnogo češće usvajaju finski.

I pored turbulentnih istorijskih okolnosti i opisanih ključnih društvenih procesa tokom XX i početkom XXI veka, i Finci koji govore finski i Finci koji govore švedski jezik sa ponosom ističu svoju finsku nacionalnost. Finci koji govore švedski ne teže spajanju sa svojom matičnom zemljom i ne smatraju sebe Šveđanima, već se smatraju kako im i ime kaže, Fincima koji govore švedski. Finci koji govore švedski jezik su i dalje Finci. Njima stoga nije neobično da navijaju za Finsku kada se igra hokej ili bilo koji drugi sport, za njih su Mumini Finci iako govore švedski i oni sa velikim ponosom obeležavaju i proslavljaju sve finske nacionalne praznike.

Prema podacima iz 2018. godine, 5.2% stanovništva govori švedski kao maternji. S obzirom da samo jedan jezik može da se registruje kao glavni, ovaj broj isključuje one koji su se izjasnili kao govornici finskog, već identifikuje bilingvalne govornike. Procenat Finaca koji govore švedski stoga može da bude viši u stvarnosti. Od 311 okruga u Finskoj, 33 su dvojezična, dok su 16 jednojezična, sa švedskim kao glavnim jezikom. Šesnaesti okrug je ostrvo Oland – pokrajina, koja uživa poseban položaj unutar Finske, sa većim stepenom autonomije i demilitarizovanim statusom. U bilingvalnim zajednicama, informacije o javnom prevozu, oznake za robu široke potrošnje i saobraćajni znaci moraju da budu na oba jezika. Učenici, kojima je finski maternji, počinju da uče švedski u osnovnoj školi. Na akademskom nivou, studenti moraju da pohađaju obavezni kurs švedskog kako bi potvrdili da imaju potrebne jezičke kompetencije za rad u javnom sektoru.

Postoje pojedina švedska pozorišta, škole i institucije visokog obrazovanja u Finskoj. Finska nacionalna radiodifuzna agencija emituje švedske radio kanale i jedan švedski televizijski kanal. Takođe, pojedine novine i časopisi se izdaju na švedskom. Postoje i mnoge institucije, nevladine organizacije, sportski i omladinski klubovi, kao i kulturni događaji koji podstiču kulturni identitet Finaca koji govore švedski.

Najpoznatiji Finci koji govore švedski su: Tuve Janson (Tove Jansson), spisateljica i autorka poznatih knjiga o Muminu, Linus Torvalds, softverski inženjer i tvorac Linuks operativnog sistema, Jan Sibelius, renomirani finski kompozitor. Zanimljivo je i sa je finska nacionalna himna originalno napisana na švedskom, a napisao ju je Johan Ludvig Runeberg.

Poznati švedski Finci

Finski nacionalni identitet obeležen je jakim osećajem pripadnosti nordijskom društvu. Suprotno tome, usled istorijskih okolnosti, dugotrajne i iscrpne borbe za priznavanje sopstvenog identiteta od strane međunarodne zajednice i svojih skandinavskih suseda, Finci odbijaju da se svrstaju u skandinavske zemlje, iako geografski pripadaju tom regionu. Oni sa ponosom ističu da nisu skandinavska, već nordijska zemlja. I u kulturi i u politici često je moguće čuti značajne pojedince koji ističu značaj i ponos pripadanja nordijskim krovnim organizacijama i njihovim zajedničim projektima i aktivnostima. Prema podacima iz dokumenta „Nacionalna jezička strategija“ iz 2012. godine, sve više Finaca koji govore finski se odlučuje za učenje švedskog jezika kako bi mogli više da učestvuju u nordijskom životu i postanu deo nordijskih institucija.

GustavAdolfBakelseDan švedskog nasleđa u Finskoj (Svenska Dagen) slavi se svake godine 06. novembra. Na taj dan se peva pesma maternjeg jezika (modersmålets sång), nezvanična himna Finaca koji govore švedski. Ovaj datum je počeo da se proslavlja još davne 1908. godine. Za ovaj praznik priprema se posebna vrsta torte – torta Gustava Adolfa (Gustaf Adolfsbakelse). Torta dolazi u različitim varijantama, ali se obično na njenom vrhu nalazi reljef Gustava II Adolfa, od čokolade ili marcipana. Gustav II Adolf bio je kralj Švedske i 06. novembar, dan njegove smrti, takođe se obeležava u Švedskoj.  

 

Realizaciju projekta "Nordijska čitaonica" finansijski je podržala ambasada Kraljevine Norveške u Beogradu www.norveska.org.rs