Krštenje i konfirmacija: sličnosti i razlike između danske i srpske religijske prakse

Piše: Miloš Đuranović

Religijska praksa i život skandinavskih zemalja ne razlikuju se mnogo od ostatka zapadne Evrope. Međutim, na tim specifičnostima i njihovom značaju naročito se insistira u ovom delu Evrope, a prevashodno u Danskoj, ili se bar tako čini našim sunarodnicima koji posjete ili odu da žive u pomenutoj državi.

Riječ je, naime, o praksi krštenja. Ta praksa nije stvar samo vjerskih ubjeđenja i pobuda, koliko stvar tradicije i kulture. Zbog svog celokupnog istorijskog i kulturnog razvoja, Danska se ubraja u jednu od najsekularizovanijih zemalja Evrope. Ipak, ovde stvari vjerskog karaktera, bar u formalnom smislu, i dalje igraju veliku ulogu.

Situacija je, naizgled, apsurdna, ali ne treba da nas čudi, jer kod mnogih ljudi današnjice religija je samo stvar tradicije, pa tako pojedina društva, koja se deklarišu kao ateistička, ipak ne smatraju da religiju treba prognati iz društvenog života. Štaviše, uzimaju je za jako bitan socio-kulturni faktor. Danska je jedna od mnogih društvenih zajednica, koja je zadržala takve svjetonazore.

Konfirmation i Danmark

Pored toga što je prevashodno način i stil života i konkretnog djelanja u životu, hrišćanstvo je specifično i jedinstveno po nekim svojim obrednim elementima. Jedan od njih je Sveta tajna Krštenja. Krštenje za hrišćanina predstavlja čin stupanja u Crkvu, odnosno, čin stupanja u zajednicu tijela Hristovog. Ono je uslov života u Crkvi, pa čovjek ne može pristupiti ni jednoj drugoj Svetoj tajni ili obredu, ukoliko nije kršten. Takvo poimanje ovog čina zajedničko je za sve tri hrišćanske denominacije.

No, kad je u pitanju sam čin Krštenja, izvjesne razlike postoje. A da bi se te razlike shvatile na pravilan način, neophodno je sagledati istorijat, a i smisao obreda Krštenja. Kod nas je danas uobičajeno da se Krštenje obavlja u najranijoj dobi čovjekovog života - djeca od godinu, pa i manje bivaju krštena. Jasno je da dijete ne može u tom uzrastu da se samostalno izjasni, da li hoće da se krsti ili ne, ali su zato roditelji i kumovi garant toga da će dijete vaspitati u duhu hrišćanstva i da će ono kroz to vaspitanje u duhu vjere sačuvati blagodat koju je primilo na Krštenju.

Konfirmation i Nørre Uttrup Kirke 1290x650

Međutim, u doba ranog hrišćanstva praksa nije bila takva. Rijetkost je bilo krštenje djece. Ljudi su se krštavali u zrelim godinama, pošto se svjesno odluče na takav čin i pošto Crkva dâ saglasnost, jer je postojala prethodna priprema za to. Ljudi su, naime, podučavani osnovnim istinama vjere i postepeno uvođeni u život Crkve. Oni koji su prolazili kroz taj proces imali su poseban naziv - „katihumeni“. Ti procesi su trajali duže ili kraće, zavisno od okolnosti, a obično su se završavali, tj. katihumeni su krštavani na najveće praznike poput Vaskrsa, Bogojavljenja itd.

Kada je u pitanju sâm čin Krštenja, kod nas su u njega integrisane dvije Svete tajne: Krštenje i Miropomazanje. Dakle, iako su integrisane u jedan čin, radi se o dvije Svete tajne, od kojih svaka ima zasebnu funkciju. Krštenjem se pojedinac pripaja tijelu Crkve, a Miropomazanjem dobija darove, odnosno blagodat Svetog Duha za život u Crkvi.

No, u zapadnoj Crkvi, konkretno u ovom slučaju kod Danaca, praksa nije takva. Čin Krštenja i čin Miropomazanja su razdvojeni. Miropomazanje se obavlja nekoliko godina nakon Krštenja i tek se njime postaje punopravni član Crkve. Zašto? Razlozi su zbog gore navedenih stvari, da bi čovjek svojevoljno pristao da bude član Crkve Hristove. Ako se, recimo, Krštenje obavi u petoj godini života, a Miropomazanje u desetoj ili jedanaestoj, to je već uzrast kada čovjek iole može da ima svijest ili slobodnu volju da odlučuje. Stoga, ova praksa ima itekako smisla, kada se uzmu u obzir istorijat i smisao Svete tajne Krštenja, te na neki simbolički način odražava ranohrišćansku praksu i poimanje istog.

i284571214428236482. szw1280h1280

Na kraju treba dodati i ovo: ako se desi da se neko ko je kršten u zapadnoj Crkvi, bilo rimokatoličkoj ili protestantskoj, odluči na život u pravoslavnoj Crkvi, nad njim se ne vrši čin ponovnog Krštenja, već samo Miropomazanja. Ilustrativan primjer za navedeno jeste jedan slučaj iz naše istorije. Obično se za Stefana Nemanju navodi da je kršten dva puta, u rimokatoličkoj i kasnije u pravoslavnoj Crkvi. Međutim, većina savremenih istoričara se slaže da nisu u pitanju bila dva krštenja, već samo Miropomazanje. Tako i danas, kada naši zemljaci u Danskoj posmatraju njihovu obrednu praksu, treba da znaju da se ne radi o prvom i drugom Krštenju, iako se kolokvijalno može tako nazivati, već o Krštenju i Miropomazanju, koji, iako pretpostavljaju jedno drugo, imaju različitu funkciju i značenje.

***

FotografijaMiloš Đuranović je master teolog, uža oblast religiologija. Dolazi iz Republike Srpske, iz planinskog gradića Kneževo, u okolini Banja Luke, gde je završio osnovnu školu. Srednju bogoslovsku školu je završio u Foči, a fakultet i postdiplomske studije u Beogradu, na Pravoslavnom Bogoslovskom fakultetu. U dodir sa skandinavskom kulturom došao je kroz crkvenu organizaciju i specifičan sistem školstva. Budući da Srpska Pravoslavna Crkva još od 1993. godine ima eparhiju za prostor Skandinavije (eparhija britansko-skandinavska), još u toku školovanja raspoređen je za službu na ovom prostoru. Tako je počeo da se upoznaje sa skandinavskim narodima i njihovom kulturom. Pored teologije, omiljena nauka mu je filozofija, a jedan od filozofa koga najviše voli da čita je Danac Seren Kjerkegor. Trenutno živi i radi u Beogradu, gde usavršava znanje danskog jezika.

Realizaciju projekta "Nordijska čitaonica" finansijski je podržala ambasada Kraljevine Norveške u Beogradu www.norveska.org.rs