Rediteljke iz Skandinavije čije filmove morate odgledati

Piše: Sofija Ranković 

Današnji položaj žena u Skandinaviji se dosta razlikuje od mnogih društava. Žena uživa gotovo potpunu jednakost sa muškarcima, a to nije ništa neobično s obzirom na to da je borba za jednakost među polovima u Skandinaviji počela prilično rano, od početka 19. veka.

Kako se bliži 8. mart, naša pažnja će ostati na uticajnim ženama, ali ćemo se sada posvetiti uticajnim ženama iz oblasti umetnosti i filma – poznatim skandinavskim rediteljkama. Prema jednom izveštaju koji je napravljen u saradnji sa Švedskim filmskim institutom (Svenska Filminstitutet), karijera rediteljki teško opstaje u Evropi. Veliki talenti postoje, ali je i evidentna određena doza polne neravnopravnosti. Ipak, broj filmskih rediteljki je veći u Skandinaviji nego u ostalim evropskim zemljama, a mi ćemo izdvojiti danske rediteljke i scenaristkinje Suzanu Bir i Lone Šerfig, glumicu Liv Ulman, koja se oprobala i u režiranju, kao i najmlađu među njima, švedsku rediteljku Lisu Langset.

Suzana Bir

Danska rediteljka i scenaristkinja Suzana Bir (Susanne Bier) je poznata po tome što je prva rediteljka koja je osvojila Zlatni globus, Emi nagradu i Evropsku filmsku nagradu. Poznata je po svojim filmovima Braća (Brødre, 2004), u kom pratimo dva brata od kojih jedan ima vojničku karijeru koja obećava. Odnos između braće postaje napet nakon što Majkl odlazi na vojnu misiju u Avganistan. Film je doživeo i svoj američki rimejk (Brothers, 2009), u režiji Džima Šeridana (Jim Sheridan), sa Natali Portman u glavnoj ulozi.

brothers

Posteri za obe verzije filma Braća (izvor: www.wikipedia.org)

Posle venčanja (Efter brylluppet) je film koji je 2006. godine nominovan u kategoriji Oskar za najbolji film na stranom jeziku. Kao i Braća, i ovaj film je doživeo svoj američki rimejk, sa tom razlikom da su rodne uloge zamenjene, a glavne uloge tumače Mišel Vilijams, Džulijen Mur i Bili Kradap. Sa druge strane, U Boljem svetu (Hævnen/In a Better World, 2010) je njen poznati film koji je osvojio nagradu Oskar za najbolji strani film. Glavne teme u njenim filmovima su pitanja morala - da li je moralno napustiti partnera koji je postao invalid, da li lično dobro treba stavljati ispred opšteg dobra i kako reagovati na nasilje usmereno ka pojedincu.

after the wedding

Nakon venčanja u danskoj i američkoj verziji (izvor: www.wikipedia.org)

Birova je karijeru nastavila i u Holivudu. Dok na proleće očekujemo novu HBO mini seriju u njenoj režiji (The Undoing), sa Nikol Kidman, Hjuom Grantom i Donaldom Saterlendom, prethodno je ostvarila veliki uspeh serijom Noćni menadžer (The Night Manager, 2016), zasnovanoj po romanu Džona le Karea (John le Carré). Serija je osvojila mnoge nagrade, uključujući i Zlatni globus za najboljeg glumca u kategoriji mini serija ili televizijskih filmova (Tom Hidlston).

kidmanhidlstonNikol Kidman u seriji The Undoing i Tom Hidlston i Elizabet Debicki u Noćnom menadžeru (izvori: www.hbo.com; www.medium.com)

 

„Lone Šerfi [Lone Scherfig] je jedna od najboljih nordijskih rediteljki svoje generacije. Vešto i radoznalo je eksperimentisala sa različitim estetskim izrazima, ali uvek na dovitljiv i oštar način predstavljala kompleksnost, strast i tamu ljudskih života“ - izjavio je na Geteburškom filmskom festivalu reditelj Junas Holberg. Nakon diplomiranja, njeno debitantsko ostvarenje bila je komedija Rođendansko putovanje (Kajs fødselsdag, 1990). Nakon nekoliko TV serija, režirala je danski film Italijanski za početnike (Italiensk for begyndere, 2000), koji je stekao veliki uspeh u bioskopima i osvojio dvadeset međunarodnih festivalskih nagrada. Bila je član pokreta Dogma 95, koji se zalaže za formu cinéma vérité, čija je karakteristika da izbegava specijane efekte i glamuroznu obradu svojih tema. Dobila je i brojne pohvale za svoj rad u Holivudu, a njen prvi film na engleskom Vilbur želi da se ubije (Wilbur Wants to Kill Himself, 2002) je dobio mnoge nagrade. Režirala je i dramu o odrastanju u Engleskoj šezdesetih godina Obrazovanje (An Education, 2009) sa Keri Maligan i Peterom Sarsgardom u glavnim ulogama. 

scherfig

Izbor iz filmova Lone Šerfi (izvor: www.wikipedia.org)

Liv Ulman (Liv Ullmann) je norveška glumica i rediteljka. Počela je svoju karijeru kao pozorišna glumica u Norveškoj krajem pedesetih godina prošlog veka. Nastavila je da glumi u pozorištu tokom većeg dela svog života, a ostala je poznata po ulozi Nore u Ibzenovoj drami Lutkina kuća. Ipak, još veću slavu je stekla kao „muza“ i saradnica poznatog švedskog reditelja Ingmara Bergmana sa kojim je bila u ljubavnoj vezi. Glumila je u deset njegovih filmova, uključujući i Personu (Persona, 1966)

220px Persona Poster 1

Poster za film Persona, u glavnim ulogama: Bibi Andešon i Liv Ulman (izvor: www.wikipedia.org)

Prvi put se oprobala kao rediteljka 1992. godine sa filmom Sofi (Sofie), a kasnije je režirala film po Bergmanovom scenariju – Neverni (Trolösa, 2000), koji je nominovan za Zlatnu palmu i nagradu za najbolju glumicu na Festivalu u Kanu. Liv Ulman se vratila još jednom od kanonskih dela Skandinavije, snimivši filmsku adaptaciju Strindbergove Gospođice Julije (Miss Julie, 2014), sa Džesikom Čestejn i Kolinom Farelom u glavnim ulogama.

ullmann

Scene iz filmova Neverni i Gospođica Julija (izvor: www.google.com)

Poslednja, ali svakako ne i najmanje važna bi bila švedska rediteljka Lisa Langset (Lisa Langseth), poznata po filmovima Onome što je lepo (Pure/Till det som är vackert , 2010) koji joj je doneo mnoge nagrade, Hotel (Hotell, 2013) i Euforija (Euphoria, 2017)drama i prvo delo na engleskom jeziku. Pažnju na sebe je posebno skrenula 2019. godine kada je na Netfliksu objavljeno da upravo ona stoji iza serije na švedskom jeziku Ljubav i anarhija (Love & Anarchy). Da li će i u ovoj seriji glumiti njena muza i omiljena glumica, Alisija Vikander (Alicia Vikander), ostaje nam da sačekamo da vidimo.

Uprkos ozbiljnim temama, u njenim delima je uvek prisutna doza humora kroz dijaloge, a velika inspiracija joj je Avgust Strindberg – švedski pisac i slikar.

lisalangseth

Izbor iz filmova Lise Langset (izvor: www.imdb.com; www.wikipedia.org)

Žene Skandinavije su svakako uticajne u mnogim poljima, te su ovakve teme uvek nepresušan izvor inspiracije. Nastavite da nas pratite jer vam se uskoro javljamo sa još jednom listom jakih i uticajnih žena sa Severa.

Realizaciju projekta "Nordijska čitaonica" finansijski je podržala ambasada Kraljevine Norveške u Beogradu www.norveska.org.rs